Butterflies of Sindhudurg

Peacock Royal

Tajuria cippus (Lycaenidae)

पिकाॅक राॅयल (मादी)

Family : Lycaenidae (Blues)
Scientific Name : Tajuria cippus (Fabricius, 1798)
Subspecies : T. cippus cippus (Fabricius, 1798)
Common Name : Peacock Royal
Marathi Name : मयुरेश
Wingspan : 3-4.5 cm
Host plant : बांडगूळ (Honey Suckle Mistletoe)
Protection : WPA-II (India)

ओळख :-

"पिकाॅक राॅयल" हे भारत-मलेशिया पट्ट्यात आढळणारे राजस निल फुलपाखरू. याच्या वरच्या पंखांवर असणाऱ्या मोरपंखी रंगदिप्तींमुळे याचे नामकरण "पिकाॅक राॅयल" व "मयुरेश" करण्यात आले आहे. याचे शास्त्रीय नाव 'ताजुरिया सिप्पस' असे असून त्याचा समावेश लायसिनिडी किंवा निल कुळात होतो. हे फुलपाखरू भारतीय वन्यजीव संरक्षण कायदा अनुसूची दोन अंतर्गत संरक्षित आहे.

आढळ व व्यवहार :-

बर्‍याच फुलांवर वावर असतो, त्याशिवाय पंख उघडून ऊन शेकताना दिसून येतात. नर चिखलपान करतात. बांडगूळ ही परजीवी वनस्पती याची खाद्य वनस्पती आहे.

वर्णन :-

पंखविस्तार 3-4.5 सेमी असूू शकतो. बंद पंखांचा रंग पांढरा-करडा असून त्यावर काळ्या खुणांच्या रांगा असतात. मागच्या पंखांच्या टोकाजवळ दोन केसरी-काळे ठिपके व त्यांना लागूनच दोन तारेसारख्या शेपट्या असतात. या खुणा व शेपट्यांमुळे शिकारी नेमके डोके ओळखण्यात गोंधळतो आणि त्यामुळे संरक्षण होते. उघड्या पंखांच्या वरच्या कडा जाड काळ्या असून, नरामध्ये मधला भाग लखलखीत निळसर-मोरपंखी तर मादीमध्ये ठिपकेदार फिकट निळा असतो.

खाद्य वनस्पती :-

बांडगूळ (बांदा) - Honey Suckle Mistletoe

 Dendrophthoe falcata (Loranthaceae)

बांडगूळ ही मोठ्या वृक्षांवर वाढणारी परजीवी वनस्पती आहे. ही वनस्पती इतर झाडांना त्रासदायक असल्याने सुरवंटांमार्फत जैवनियंत्रण हा संशोधनाचा विषय ठरू शकतो.

जीवनक्रम :-

अंडी पांढर्‍या रंगाची असून खाद्य वनस्पतीच्या पानांवर किंंवा खोडावर घातली जातात.

पिकाॅक राॅयल (अंडी)

सुरवंट चार वेळा कात टाकतो, या रुपांना इन्स्टार असे म्हटले जाते. सुरवंट तपकिरी रंगाचा असून त्यावर करडे-पांढरे डाग असतात. त्यामुळे तो पक्ष्यांच्या विष्ठेसारखा दिसतो आणि त्याचे शिकर्‍यांंपासून संरक्षण होते. त्याची लांबी 2 सेमी पर्यंत वाढू शकते. सुरवंट मुंग्यांसोबत सहजीवन जगतो. सुरवंटाकडून मुंग्यांना मधासारखा गोड द्रव दिला जातो बदल्यात मुंग्यांच्या अस्तित्वामुळे सुरवंटाला इतर शिकार्‍यांंचा धोका नसतो.

पिकाॅक राॅयल (सुरवंट)

कोष तपकिरी रंगाचा असतो. मागच्या टोकाने आधाराला चिकटलेला व आधारासलगच असतो.

आठ-दहा दिवसांनंतर कोषातून फुलपाखरू बाहेर येते.

निल - Blues

Lycaenidae > Theclinae > Iolaini