Butterflies of Sindhudurg

Crimson Rose

Pachliopta hector (Papilionidae) 

क्रिमसन रोझ

Family : Papilionidae (Swallowtails)
Scientific Name : Pachliopta hector (Linnaeus, 1758)
Common Name : Crimson Rose
Marathi Name : किरमिजी मदालसा
Wingspan : 8-11 cm
Host plant : सापसण (Indian Birthwort)
Protection : WPA-I (India)

ओळख :-

"क्रिमसन रोझ" हे दक्षिण भारतात आढळणारे दुर्मिळ फुलपाखरू. याचे शास्त्रीय नाव 'पॅक्लिओप्टा हेक्टर' आणि याचा समावेश पॅपिलिऑनिडी (पूच्छ) कुळात होतो. आकर्षक रंग व विषारी शरीर यांमुळे याचे नामकरण "किरमिजी मदालसा" व "क्रिमसन रोझ" करण्यात आले आहे. हे फुलपाखरू भारतीय वन्यजीव संरक्षण कायदा अनुसूची एक अंतर्गत संरक्षित आहे.

क्रिमसन रोझ

आढळ व व्यवहार :-

खूप उंच व जलद गतीने उडतात. मधुरसासाठी फुलांवर येतात. फार कमी वेळा, उंच झाडावर पंख पसरून ऊन शेकताना किंवा आराम करताना दिसतात. ही फुलपाखरे स्थलांतर करतात.

वर्णन :-

पंंखविस्तार 8-11 सेमी असतो. पंखांच्या दोन्ही बाजूंचा रंग काळा असून, पुढच्या पंखांवर तिरक्या पांढर्‍या रेषा तर मागच्या पंखांवर किरमिजी-लाल ठिपके असतात. पूच्छ कुळातील इतर फुलपाखरांप्रमाणे, मागच्या पंखांचे टोक वाढून शेपटीसारखे दिसते. नर-मादी सारखेच दिसतात. काही वेळा मादीतील लाल ठिपके फिकट असतात. शरीराचा रंग भडक लाल-काळा असतो. भडक रंगाचे शरीर हा शिकार्‍यांसाठी विषारी व धोक्याचा संकेत असतो. विषारी शरीरामुळे, काॅमन माॅरमाॅन मादीचे 'रोमुलस' रुप, संरक्षणासाठी याची नक्कल करते. शरीराचा आकार व रंग हा दोघांमधील मुख्य फरक. रोझचे शरीर लाल व आकार मोठा तर माॅरमाॅनचे शरीर काळे व आकार लहान असतो. तसेच काॅमन माॅरमाॅन मधील मागच्या पंखांवरील लाल ठिपके फिकट असतात.

क्रिमसन रोझ & काॅमन माॅरमाॅन 'रोमुलस' मादी
(दोघांमधील तुलनात्मक फरक)

खाद्य वनस्पती :-

सापसण (सापशीन) - Indian Birthwort

 Aristolochia indica (Aristolochiaceae)

सापसण ही स्थानिक औषधी वेल असून जंगलात आढळते. या वनस्पतीत ॲरिस्टोलाॅकिक ॲसिड हा विषारी घटक असतो. यावर वाढणारे रोझ व बर्डविंग सुरवंट, हे विषारी घटक पचवतात व स्वतःचे शरीर विषारी बनवतात. त्यामुळे त्यांची शिकार होत नाही.

पूच्छ - Swallowtails

Papilionidae > Papilioninae > Troidini